Arap\u00e7a k\u00f6kenli bir s\u00f6zc\u00fck olan \u201cm\u00fclteci\u201d kelimesi tarihte ilk kez Meninski, Thesaurus (1680) eserinde yer alm\u0131\u015f olup T\u00fcrk Dil Kurumu taraf\u0131ndan yap\u0131lan tan\u0131ma g\u00f6re; \u201cba\u015fka bir \u00fclkeye veya yere s\u0131\u011f\u0131nan ki\u015fi\u201d olarak tan\u0131mlanmaktad\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u201cs\u0131\u011f\u0131nmac\u0131\u201d kavram\u0131, kendi \u00fclkesini terk ederek \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir \u00fclkeye gidip orada s\u0131\u011f\u0131nma talebinde bulunan ki\u015fiyi ifade etmektedir. \u0130lgili devlet otoritelerinin, s\u0131\u011f\u0131nma ba\u015fvurusunu de\u011ferlendirip uluslararas\u0131 ve i\u00e7 hukuk kurallar\u0131n\u0131 uygulayarak s\u0131\u011f\u0131nma hakk\u0131n\u0131 verdi\u011fi kimselere ise \u201cm\u00fclteci\u201d denilmektedir. 1951 M\u00fcltecilerin Hukuki Stat\u00fcs\u00fcne \u0130li\u015fkin Cenevre S\u00f6zle\u015fmesi\u2019nde ise m\u00fcltecilik kavram\u0131n\u0131n uluslararas\u0131 hukuka g\u00f6re tan\u0131m\u0131 \u201cm\u00fclteci; \u0131rk\u0131, dini, tabiiyeti, belli bir toplumsal gruba mensubiyeti veya siyasi d\u00fc\u015f\u00fcnceleri sebebiyle zulme u\u011frayaca\u011f\u0131ndan hakl\u0131 sebeplerle korktu\u011fu i\u00e7in vatanda\u015f\u0131 oldu\u011fu \u00fclkenin d\u0131\u015f\u0131nda bulunan ve bu \u00fclkenin korumas\u0131ndan yararlanamayan ya da bu korku nedeniyle, yararlanmak istemeyen ki\u015fidir.\u201d \u015feklinde yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. S\u0131\u011f\u0131nma olgusu ve m\u00fclteci kavram\u0131n\u0131n ge\u00e7mi\u015fi M.\u00d6 2000\u2019li y\u0131llara kadar dayanmaktad\u0131r. \u00dclke s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n kesin ve belirgin hatlarla belirlenmedi\u011fi bu erken d\u00f6nemlerde dahi s\u00f6z konusu kavramlarla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lmas\u0131 m\u00fcltecilik kavram\u0131n\u0131n k\u00f6keni ve \u00f6nemi hakk\u0131nda fikir vermektedir.<\/p>\n\n\n\n
G\u00fcn\u00fcm\u00fcz geli\u015fmelerine zemin haz\u0131rlayan s\u00fcre\u00e7 ise 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131nda b\u00fcy\u00fck kitlelerin zorunlu g\u00f6\u00e7\u00fcne sebebiyet veren Balkan Sava\u015flar\u0131 ile ba\u015flamaktad\u0131r. Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n ard\u0131ndan, Avusturya-Macaristan \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun y\u0131k\u0131lmas\u0131yla beraber milyonlarca insan, Avrupa\u2019n\u0131n \u00e7e\u015fitli b\u00f6lgelerine s\u0131\u011f\u0131nmak durumunda kalm\u0131\u015ft\u0131r. Bu hareketlilik, \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 ve sonras\u0131nda en \u00fcst noktaya ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130lgili zaman aral\u0131\u011f\u0131nda, Avrupa\u2019da yirmi milyon insan\u0131n yer de\u011fi\u015ftirdi\u011fi bilinmektedir.<\/p>\n\n\n\n
M\u00fclteci hukukunun geli\u015fim s\u00fcrecine bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ise konuyla ilgili ilk \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n, 1920\u2019li y\u0131llardan itibaren, Milletler Cemiyeti (MC) b\u00fcnyesinde m\u00fcltecilerin hukuki stat\u00fcs\u00fcn\u00fc tan\u0131mlamak amac\u0131yla yap\u0131lan s\u00f6zle\u015fmelerden ibaret oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir. S\u00f6zle\u015fmelere, az say\u0131da devletin \u00e7ekincelerle taraf olmas\u0131, s\u00f6zle\u015fmelerin uygulama alan\u0131n\u0131 ve m\u00fclteci hukukunun geli\u015fimindeki \u00f6nemini azaltm\u0131\u015ft\u0131r. MC\u2019ye \u00fcye devletler, 1938 y\u0131l\u0131na gelindi\u011finde, Almanya\u2019dan gayri iradi olarak g\u00f6\u00e7 eden ki\u015filere yard\u0131mc\u0131 olmak amac\u0131yla h\u00fck\u00fcmetler aras\u0131 M\u00fclteciler Komitesi\u2019ni (Inter-govermental Committee on Refugees) kurmaya karar vermi\u015fler; ancak s\u00f6z konusu komite \u00e7er\u00e7evesinde yap\u0131lan m\u00fclteci tan\u0131mlar\u0131, devletlerin tam deste\u011fini alamam\u0131\u015f, ortak bir tan\u0131m \u00fczerinde fikir birli\u011fine var\u0131lamam\u0131\u015ft\u0131r. Yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar sonucunda, konu kesinli\u011fe kavu\u015famasa da kazan\u0131lan tecr\u00fcbelerden, Uluslararas\u0131 M\u00fclteci \u00d6rg\u00fct\u00fc Anayasas\u0131, BMMYK T\u00fcz\u00fc\u011f\u00fc ve nihayet 1951 tarihli M\u00fcltecilerin Hukuki Stat\u00fcs\u00fcne \u0130li\u015fkin S\u00f6zle\u015fme\u2019de yararlan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
1951 M\u00fcltecilerin Hukuki Stat\u00fcs\u00fcne \u0130li\u015fkin Cenevre S\u00f6zle\u015fmesi, m\u00fclteci stat\u00fcs\u00fcn\u00fc belirlemekte ve m\u00fcltecilerin haklar\u0131na ili\u015fkin bir \u00e7er\u00e7eve sunmaktad\u0131r. S\u00f6zle\u015fme\u2019nin ilk maddesinde m\u00fclteci stat\u00fcs\u00fcn\u00fcn belirlenmesi i\u00e7in gerekli olan unsurlar belirtilmi\u015ftir. Buna g\u00f6re, \u201c\u0131rk\u0131, dini, tabiiyeti, belli bir toplumsal gruba mensubiyeti veya siyasi d\u00fc\u015f\u00fcnceleri y\u00fcz\u00fcnden, zulme u\u011frayaca\u011f\u0131ndan hakl\u0131 sebeplerle korktu\u011fu i\u00e7in vatanda\u015f\u0131 oldu\u011fu \u00fclkenin d\u0131\u015f\u0131nda bulunan ve \u00fclkesinin korumas\u0131ndan yararlanamayan ya da s\u00f6z konusu korku nedeniyle yararlanmak istemeyen; yahut tabiiyeti yoksa bu olaylar sonucu \u00f6nceden ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ikamet \u00fclkesinin d\u0131\u015f\u0131nda bulunan, oraya d\u00f6nemeyen veya s\u00f6z konusu korku nedeniyle d\u00f6nmek istemeyen\u201d ki\u015fiye m\u00fclteci stat\u00fcs\u00fcn\u00fcn verilece\u011fi hususu ortaya konulmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n
Avrupa Konseyi taraf\u0131ndan haz\u0131rlanan ve uluslararas\u0131 insan haklar\u0131 normlar\u0131n\u0131 i\u00e7eren en \u00f6nemli uluslararas\u0131 metin olma niteli\u011fine sahip olan Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 S\u00f6zle\u015fmesi\u2019nde (A\u0130HS) ise m\u00fclteci ve s\u0131\u011f\u0131nmac\u0131lar ile ilgili do\u011frudan d\u00fczenleme yap\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. Ancak insan haklar\u0131n\u0131n korunmas\u0131 ba\u011flam\u0131nda ilgili maddeler m\u00fclteci ve s\u0131\u011f\u0131nmac\u0131lar\u0131n haklar\u0131n\u0131n korunmas\u0131 i\u00e7in de uygulanabilmektedir. A\u0130HS\u2019nin, 1951 Cenevre S\u00f6zle\u015fmesi\u2019ne nazaran konu ve ki\u015fi y\u00f6n\u00fcnden uygulama alan\u0131 daha geni\u015ftir, \u00e7\u00fcnk\u00fc 1951 Cenevre S\u00f6zle\u015fmesi, S\u00f6zle\u015fme\u2019den yararlanacak ki\u015filere ili\u015fkin tan\u0131m\u0131nda belli ko\u015fullar ararken, A\u0130HS\u2019nin koruma alt\u0131na ald\u0131\u011f\u0131 haklardan A\u0130HS\u2019ye taraf olan devletlerde bulunan herkes yararlanabilmektedir. Bu a\u00e7\u0131dan s\u00f6zle\u015fmede yer alan normlar ve protokoller arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile insan haklar\u0131n\u0131 korumay\u0131 ama\u00e7layan bir yarg\u0131 organ\u0131 olan Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 Mahkemesi (A\u0130HM)\u2019nin, m\u00fcltecilerin korunmas\u0131 konusunda \u00f6nemli bir role sahip oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir. 1959 y\u0131l\u0131nda kurulan A\u0130HM, 47 Avrupa Konseyi \u00fcyesi \u00fclkenin bir araya gelerek olu\u015fturdu\u011fu bir mahkeme olma niteli\u011fine haiz olup Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 S\u00f6zle\u015fmesi’nin (A\u0130HS) yegane uygulay\u0131c\u0131s\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
M\u00fclteci haklar\u0131na ili\u015fkin Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 S\u00f6zle\u015fmesi\u2019nde do\u011frudan d\u00fczenleme bulunmasa da m\u00fcltecilerin korunmas\u0131, A\u0130HM’nin g\u00f6rev alan\u0131 i\u00e7erisindedir. A\u0130HS’nin 3., 5., 6., 8. ve 13. maddeleri s\u00f6zle\u015fmeye taraf devletlerdeki t\u00fcm vatanda\u015flar\u0131 kapsad\u0131\u011f\u0131 gibi m\u00fcltecilerin ya\u015fama hakk\u0131, k\u00f6t\u00fc muameleye kar\u015f\u0131 korunma, adil yarg\u0131lanma hakk\u0131 ve \u00f6zel ya\u015fam\u0131n gizlili\u011fi gibi temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerini g\u00fcvence alt\u0131na almaktad\u0131r. Bu nedenle, A\u0130HM m\u00fcltecilerin bu haklar\u0131n\u0131n ihlal edilip edilmedi\u011fini denetleyerek gerekti\u011finde \u00fclkeleri sorumluluklar\u0131n\u0131 yerine getirmeye zorlama yetkisine sahiptir. A\u0130HM, m\u00fcltecilerin ba\u015fvurular\u0131n\u0131 de\u011ferlendirirken, ulusal mahkemelerin kararlar\u0131n\u0131 da dikkate ald\u0131\u011f\u0131 gibi s\u00f6zle\u015fmeci devletlerin taraf oldu\u011fu di\u011fer anla\u015fma ve uluslararas\u0131 kurulu\u015flar\u0131n i\u00e7tihatlar\u0131n\u0131 incelemek de A\u0130HM\u2019nin yetki alan\u0131ndad\u0131r. S\u00f6zle\u015fmeci devletlerde ya\u015fayan t\u00fcm vatanda\u015flar gibi m\u00fclteciler de A\u0130HS\u2019de yer alan g\u00fcvencelerden birinin ihlal edildi\u011fi iddias\u0131 ile S\u00f6zle\u015fme\u2019nin uygulanmas\u0131n\u0131 A\u0130HM\u2019e ba\u015fvuru yaparak talep edebilir fakat s\u00f6z konusu ba\u015fvurunun usule uygunluk \u015fartlar\u0131n\u0131n yerine getirilmesi bak\u0131m\u0131ndan \u00f6ncelikle bulunulan \u00fclkenin ulusal mahkemesine ba\u015fvurulmal\u0131d\u0131r. G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere; A\u0130HM, insan haklar\u0131na ili\u015fkin s\u00f6zle\u015fme ile tan\u0131nan teminatlar\u0131n sa\u011flanmas\u0131 hususunda ulusal mahkemelerin yetersiz kald\u0131\u011f\u0131 durumlarda m\u00fcltecilerin haklar\u0131n\u0131 korumaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
A\u0130HM, ba\u015fvurular\u0131 b\u00fcy\u00fck bir titizlikle ele alarak her ba\u015fvuruyu bireysel olarak de\u011ferlendirir ve her t\u00fcrl\u00fc delili g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurur. A\u0130HM’nin kararlar\u0131 ba\u011flay\u0131c\u0131d\u0131r ve \u00fclkelerin taraf oldu\u011fu Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 S\u00f6zle\u015fmesi’ne uygun olarak uygulanmas\u0131 gerekmektedir. A\u0130HM, m\u00fcltecilerin ya\u015fama hakk\u0131, ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc, adil yarg\u0131lanma hakk\u0131 gibi temel haklar\u0131n\u0131 g\u00fcvence alt\u0131na alarak m\u00fcltecilerin insanl\u0131k onuruyla muamele g\u00f6rmesini sa\u011flamaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Sonu\u00e7 olarak, Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 Mahkemesi\u2019nin A\u0130HS ile teminat alt\u0131na al\u0131nan normlar\u0131n korunmas\u0131 ve m\u00fclteciler bak\u0131m\u0131ndan da uygulanmas\u0131 konusunda \u00f6nemli bir rol oynad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Mahkeme, ulusal mahkemelerin kararlar\u0131n\u0131 denetleyerek m\u00fcltecilerin haklar\u0131n\u0131n korunmas\u0131 ve insanl\u0131k onuruna uygun muamele g\u00f6rmeleri hususunda g\u00fcvence sa\u011flamaktad\u0131r.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Arap\u00e7a k\u00f6kenli bir s\u00f6zc\u00fck olan \u201cm\u00fclteci\u201d kelimesi tarihte ilk kez Meninski, Thesaurus (1680) eserinde yer alm\u0131\u015f olup T\u00fcrk Dil Kurumu taraf\u0131ndan yap\u0131lan tan\u0131ma g\u00f6re; \u201cba\u015fka bir \u00fclkeye veya yere s\u0131\u011f\u0131nan ki\u015fi\u201d olarak tan\u0131mlanmaktad\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u201cs\u0131\u011f\u0131nmac\u0131\u201d kavram\u0131, kendi \u00fclkesini terk ederek \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir \u00fclkeye gidip orada s\u0131\u011f\u0131nma talebinde bulunan ki\u015fiyi ifade etmektedir. \u0130lgili devlet otoritelerinin, s\u0131\u011f\u0131nma<\/p>","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[377],"tags":[],"yoast_head":"\n